Gebed van Francisus van Assisi

Dit gebed van Franciscus van Assisi is een gebed dat mij bijzonder raakt. Wat mij treft is de zelfverloochenende liefde die in dit gebed onder woorden wordt gebracht. Het is een liefde die haaks staat op het moderne begrip van liefde in onze tijd. Liefde wordt vaak gedefinieerd in termen van gevoel en ervaring. Ze is een emotie die onderhevig is aan stemmingswisselingen omdat wij mensen nu eenmaal niet altijd gelijk zijn aan onszelf. Daarmee bedoel ik dat onze liefde voor anderen vaak onderhevig is aan allerlei omstandigheden en afhankelijk is van hoe we ons voelen. Maar liefde die geworteld is in de eigen persoonlijke ervaring en drijft op onze emotie is nogal wankel. Het Bijbelse begrip van liefde is anders en dit gebed van Franciscus laat er iets van zien. 

In onze tijd wordt liefde bovendien erg afhankelijk gemaakt van liefde tot onszelf - eigenliefde. Zelfzorg, zelfverwerkelijking en zelfontplooiing staan hoog in het vaandel. Zelfverloochening daarentegen wekt al snel aversie op als een achterhaald begrip in een samenleving waarin opkomen voor jezelf als een centrale waarde geldt. Zelfredzaamheid, mondigheid en zelfstandigheid zijn de begrippen die van groot belang zijn - en niet ten onrechte. Maar kan het zijn dat deze begrippen zo belangrijk zijn omdat, als je al deze dingen niet of in mindere mate hebt, je niet hoeft te rekenen op begrip en ondersteuning? Omdat er maar weinig mensen zijn die hun naaste oprecht in liefde willen dienen? Omdat je in een individualistische samenleving per definitie alleen staat? Zijn er niet veel mensen die, om wat voor reden ook, niet aan de hoge idealen van de maatschappij kunnen voldoen als het gaat om opkomen voor jezelf, een plek voor jezelf op de arbeidsmarkt verwerven, jezelf neerzetten in een samenleving waarin beeldvorming en presentatie het hoogste goed lijken te zijn? Daarbij lijkt zelfverloochening niet te passen en zelfs averechts te werken. 

Voor Franciscus van Assisi was zelfverloochenende liefde de kern van zijn christelijk geloof. Als zoon van een rijke handelaar in Italië, geboren eind 12e eeuw, had hij kunnen kiezen voor een aangenaam en welvarend leven. Dat deed hij niet. In plaats daarvan koos hij voor een leven in radicale armoede en richtte zich op de prediking van het Evangelie en zorg voor de armen en zieken. Bekend is zijn liefde en zorg voor Gods schepping. Zijn liefde voor Gods schepping en zijn naaste bleek uit zijn daden en heel zijn levenshouding. Daarom worden deze woorden vaak aan hem toegeschreven: 'Predik het Evangelie altijd, en als het nodig is, gebruik woorden'. Zijn gebed om liefde te brengen, laat wel zien dat hij voortdurend op zijn naaste gericht was en niet op zichzelf. Hij is een bijzonder voorbeeld van liefde die zichzelf verloochent en niet in de eerste plaats bedacht is op zelfverwerkelijking en zelfontplooiing. Integendeel, het is de weg van het kruis in navolging van Christus. Veel van zijn tijdgenoten begrepen hem niet en ook nu zullen velen hem niet begrijpen. Maar het is de stem van Christus die hem riep en die hij navolgde, zo, dat zijn voorbeeld en gebed nog steeds voor velen een inspiratiebron is, of in ieder geval tot nadenken stemt. 

Bijbelse liefde is een liefde die in de eerste plaats de ander zoekt en zo tot grote zegen wordt. Wij zijn, als mensen van onze tijd, geneigd direct te vragen: maar zijn er dan geen grenzen aan zelfopofferende en zelfverloochenende liefde? Misschien. Die vraag stelde Franciscus niet. Die vraag stelde ook Jezus niet. Hij offerde Zichzelf op en ging letterlijk de weg van het kruis. Zijn leven lijkt, net zo min als dat van Franciscus, een succesverhaal. Maar tot zegen zijn en succes hebben, staat elkaar nogal eens in de weg omdat het eigen ik, het egoïsme, de zegen in de weg staat. 

Bijbelse liefde is niet van tijdelijke aard. Het hangt niet af van de status of aantrekkelijkheid van wie je liefhebt. Franciscus van Assisi legde een bijzondere liefde aan de dag voor melaatsen terwijl hij eerst een diepe afkeer van hen had. Daarin vertoonde hij het beeld van Jezus Die een diepe liefde liet zien voor melaatsen en velen van hen genas. De liefde zoals de Bijbel die ons tekent is een liefde die zich vrijwillig aan de ander verbindt. Dit commitment stijgt uit boven oppervlakkige en tijdelijke gevoelens maar houdt een belofte in. Het belooft er voor de ander te zijn, ook als de ander tegenvalt of wanneer we niet direct diepe gevoelens van ontferming voor de ander (meer) ervaren. Daarmee stijgt Bijbelse liefde uit boven de wisselingen van gevoel en ervaring en is bereid een offer voor de ander te brengen, zichzelf voor de ander op te offeren. Dat is de prijs maar ook het voorrecht van echte, Bijbelse liefde. Het laat je uitstijgen boven jezelf en ik-gerichtheid. De liefde tot Christus en je naaste maakt je vrij van alle duisternis en egoïsme in jezelf. Door te geven, ontvang je zegen. Door te verliezen, vind je. Door te vergeven, ervaar je vergeving. Door te sterven, verrijs je tot het eeuwige leven.