Sola Scriptura?

Sola Scriptura?

"Dat nooit", zo luidt de titel van een boek waar ik ergens een recensie over las. De ondertitel luidt: "Hoe een protestant onverwachts thuiskwam in de moederkerk". Mijn interesse was direct gewekt. Dit was toch wel een intrigerende titel en ongetwijfeld een fascinerend boek om te lezen. Zelf ben ik Rooms-Katholiek gedoopt en een deel van mijn familie (wonend in Oostenrijk) is Rooms-Katholiek. Toch ben ik predikant binnen een protestantse kerk en ik meende daar altijd Gods leiding in te hebben gezien. Maar kon het zijn dat ik toch fout zat? Natuurlijk heb ik vaker over de verschillen tussen 'Rome' en 'Reformatie' nagedacht en ik ken de reformatorische belijdenisgeschriften. Maar toch ... Hoor ik niet eigenlijk thuis in de Rooms-Katholieke Kerk als mijn moederkerk? 

Geboeid ben ik aan het boek begonnen en ik heb het vrijwel in één adem uitgelezen. Het is het persoonlijke verslag van iemand die ambtsdrager was in een protestantse kerk en thuiskomt in de de moederkerk, zoals de ondertitel al zegt. En ja, ik begrijp het - voor een groot deel. De argumenten die hij noemt, de bronnen die hij onderzoekt, de gesprekken die hij heeft met katholieken en niet-katholieken geven er alle aanleiding toe om uit te komen waar hij uitgekomen is. Ik kan me goed voorstellen dat hij dit als een 'thuiskomen' ervaart. 

Ik ga hier niet alle argumenten bespreken die hij noemt. Het is ook niet mijn bedoeling om de Rooms-Katholieke Kerk aan te vallen of zo negatief mogelijk neer te zetten. De zoektocht van Joan Lindhout, want dat is de auteur van het boek, heeft mij er juist toe aangezet mij weer eens te verdiepen in de leer van de kerk en in het bijzonder die van de Rooms-Katholieke Kerk. Wat leerde ik daar ook al weer over tijdens mijn theologiestudie? Niet veel, bij nader inzien. Welke parate kennis heb ik over 'Rome'? Wel wat, maar hoofdzakelijk vanuit een afwijzend perspectief. Mijn verdieping van de leer van 'Rome' bracht ook wel wat misverstanden aan het licht, misschien zelfs eenzijdigheden. 

Wat mij trof in het bestuderen van de leer van de Rooms-Katholieke Kerk is dat je niet ontkomt aan het besef dat het wel degelijk een goed doordacht, rationeel en logisch geheel vormt. Het staat best ver af van het protestantse idee dat het van bijgeloof en willekeurige leerstellingen aan elkaar hangt. Integendeel, ik kwam onder de indruk van de logische coherentie van deze kerkleer. Ze is wel degelijk gebaseerd op argumenten vanuit de Bijbel en daarnaast ook op wat de Vroege Kerk leerde.  Daarmee wordt doorgaans het christendom bedoeld vanaf de tijd van de apostelen tot ongeveer de 5e eeuw na Chr. Voor de Rooms-Katholieke Kerk is deze periode belangrijk omdat deze tijd iets zegt over de wortels van de kerk, over hoe de eerste christelijke generaties dachten over kerk, geloof en Bijbel. Door protestantse kerken wordt deze periode zeker niet als onbelangrijk gezien, maar in mijn ervaring begint voor protestanten de geschiedenis toch vaak in 1517, het jaar waarin Luther zijn 95 stellingen aan de deur van de slotkapel in Wittenberg bevestigt - midden in het Duitse gebied van het Heilige Roomse Rijk. Veel protestantse gelovigen en zeker zij die zichzelf als reformatorisch bestempelen, vergeten vaak dat de kerk een geschiedenis heeft vanaf Pinksteren, de uitstorting van de Heilige Geest in Jeruzalem. Zij vergeten vaak, of weten weinig van, wat de Vroege Kerk beleed en leerde. Alsof de kerkgeschiedenis begint bij Maarten Luther. 

Ik kan me voorstellen dat er dan voor sommigen een wereld opengaat wanneer je 'Dat nooit' leest. En dat je verder wilt onderzoeken wat de Vroege Kerk eigenlijk precies leerde, hoe zij tegen de Bijbel aankeek, welke Bijbelboeken zij überhaupt had opgenomen in haar 'canon'. Met andere woorden: welke boeken hadden voor de Vroege Kerk gezag als zijnde Gods Woord? Het kan verrassend en misschien zelfs verwarrend zijn om te zien dat de leerstellingen van 'Rome' niet zomaar uit de lucht komen vallen (of zo je wilt, uit de hemel) maar dat een aanzet tot deze leerstellingen vaak al te vinden is in de Vroege Kerk. Dat is wel hoe 'Rome' het zelf ziet. Haar leerstellingen hebben zich op een organische manier, onder leiding van de Heilige Geest, binnen de apostolische Traditie, ontwikkeld vanuit wat in de Schrift en Vroege Kerk in beginsel, in de kiem aanwezig was. Daarmee is voor 'Rome' de openbaring enerzijds wel afgesloten met de apostelen, maar anderzijds groeit het begrijpen ervan door de geschiedenis heen. Wie kennis neemt van de geschriften van de Vroege Kerk en het ontstaan van de 'canon', begrijpt veel beter waarom de Rooms-Katholieke Kerk leert wat zij leert, en dat zij in een aantal dingen niet heel ver afstaat van wat men in de eerste eeuwen na Chr. leerde. Tegelijk is voor mij wel helder dat wat men meent af te kunnen leiden vanuit de Schrift en de Vroege Kerk enerzijds wel een sterke, innerlijke logica vertoont maar daarom nog niet dwingend noodzakelijk is. Anders gezegd, men had ook tot andere leerstellingen kunnen komen, bijvoorbeeld wanneer men niet naar de Vroege Kerk zou kijken als de oorsprong maar gelet zou hebben op onze gezamenlijke Joods-Hebreeuwse wortels. Immers, de Stichter van de Kerk, zogezegd, is een Jood. 

Na lezing van het boek van Joan Lindhout kom ik toch niet tot de conclusie dat ik thuis moet komen bij 'Rome'. Zijn boek en mijn verdere onderzoek bevestigt mij juist in mijn keuze om protestants te blijven en verder te gaan in het spoor van de Reformatie. Daar heb ik een aantal redenen voor, maar de belangrijkste reden is het Sola Scriptura, de Schrift alleen. Wat voor Lindhout een struikelblok blijkt te zijn, is voor mij juist reden om niet Rooms-Katholiek te worden. Dat heeft te maken met de vraag wie het hoogste leergezag heeft: is dat de Kerk of is dat de Bijbel?

Volgens 'Rome' gaat het bij de uitleg van de Bijbel als Gods Woord om een drieslag: 1. de Heilige Schrift; 2. de apostolische traditie en 3. het leergezag van de Kerk. Het apostolisch ambt leeft voort in de bisschoppen in gemeenschap met de Paus, de bisschop van Rome. Dit is het Magisterium, het gezamenlijke leerambt. De Rooms-Katholieke Kerk vindt dat je de Bijbel niet kunt uitleggen zonder het levende apostolische leergezag. Je hebt dus alle drie bronnen nodig voor het interpreteren en begrijpen van de Bijbel: de Bijbel Zelf, de levende traditie en de Kerk. Immers, zo stelt men, zonder de apostolische en levende Traditie weten we niet welke uitleg van de Schrift de juiste is. Daarom heeft de Kerk de taak gekregen om de Schrift authentiek uit te leggen. 

In het spoor van de Reformatie zeggen protestanten dat niet de Kerk, maar de Bijbel Zelf het hoogste leergezag heeft, eenvoudigweg omdat het Gods Woord is. Daarmee heeft God Zelf het hoogste gezag en Hij heeft geen kerk nodig om Zijn eigen Woord gezag te geven. Evenmin is de uitleg van de Bijbel afhankelijk van het oordeel en de uitleg van een kerk. Gods Woord heef in Zichzelf gezag omdat het goddelijk is en omdat het het Woord van God is Die niet liegen kan, is Zijn Woord betrouwbaar. Je kunt van de Bijbel op aan. Je hebt daar geen kerkelijk goedgekeurde uitleg bij nodig. Gods Woord kent geen tegenstrijdigheden omdat God Zelf niet tegenstrijdig is. Dat wij Gods Woord niet altijd begrijpen en soms aanlopen tegen schijnbare tegenstrijdigheden, doet daar niets aan af. Juist omdat het Gods Woord is, begrijpen we het vaak niet en gaat het ons verstand te boven. Als het alleen een menselijk woord was, was het voor ons allicht gemakkelijker te begrijpen. 

Persoonlijk vind ik het erg belangrijk dat ik zonder meer bouwen kan op de Bijbel als Gods Woord zonder daarbij afhankelijk te zijn van het oordeel of de uitleg van de kerk. Ik mag rechtstreeks, zonder tussenkomst van een kerk, op Gods Woord vertrouwen en bij God pleiten en bidden op grond van wat Hij Zelf in de Bijbel zegt. Voor mij persoonlijk heeft de Bijbel inderdaad het hoogste gezag en dat betekent ook dat ik vrijuit en rechtstreeks tot Christus mag gaan als mijn enige Zaligmaker en eeuwige Hogepriester. Hij Zelf nodigt mij en iedere zondaar in Zijn Evangelie uit om rechtstreeks tot Hem te komen met de belofte dat Hij niemand afwijst die tot Hem komt. Ik heb geen tussenkomst van een priester nodig die voor mij het volmaakte offer van Christus zichtbaar maakt en aanbiedt in het sacrament. Ik heb geen kerk nodig om te naderen tot de troon van Gods genade in Zijn hemels heiligdom, omdat Christus voor mij een vrijmoedige toegang heeft gebaand door Zijn lijden en sterven. Door Hem mag ik vrijuit tot God gaan, omdat Christus' werk op Golgotha volbracht is, omdat Zijn offer volkomen is en Hij de volkomen verzoening van al mijn zonden is. 

Dat Gods Woord in Zichzelf het hoogste gezag heeft zonder een kerk die dat moet bevestigen en de wettige uitleg moet geven, zie ik ook daarin dat Christus het Woord van God is, Die mens is geworden. Christus is het vleesgeworden Woord. Heel de Bijbel getuigt van Hem en is in Hem vlees geworden en heeft onder ons gewoond. Wie kan er nu meer gezag hebben dan Christus Zelf, de Zoon van God? Daarom mag ik alles wat Hij in Zijn Woord zegt, zondermeer aanvaarden en erop vertrouwen als Gods onfeilbaar en goddelijk Woord. De Kerk is niet de moeder van Gods Woord die het bewaart en uitlegt.  Zij is er de dochter van en zoekt, samen met al de gelovigen, naar wat Gods Woord betekent om zich hoe langer hoe meer door dat Woord te laten vormen en vernieuwen naar het beeld van Christus. Zo wordt zij de bruid van Christus en erkent Hem als haar Bruidegom Die alleen het wettige en hoogste leergezag heeft. 

Dat voor Lindhout het Sola Scriptura een struikelblok lijkt te zijn, begrijp ik overigens goed. Zoveel hoofden, zoveel zinnen geldt nergens zo zeer als juist binnen het protestantisme, zo lijkt het wel. Heeft niet iedere ketter zijn letter? Het licht van Gods Woord lijkt door en na de Reformatie in duizenden stralen verspreid te zijn. Het protestantisme heeft de schijn van verdeeldheid en gebrokenheid nogal tegen. Het gezegde: twee Nederlanders een kerk en drie Nederlanders een scheuring, is wel erg van toepassing. Toch denk ik dat dit andere oorzaken heeft dan dat Gods Woord de enige en onfeilbare regel van kerk en geloof dient te zijn. Ik ga daar in deze blogpost nu niet verder op in, maar het is waar dat iedereen maar zijn eigen betekenis aan een Bijbeltekst toe lijkt te kennen. Alleen dat is waar wat mij raakt of wat past bij mijn hoogst individuele ervaring. Dat komt niet omdat Gods Woord niet het hoogste gezag zou toekomen, maar omdat wij dat hoogste gezag niet willen aanvaarden. En dan gebiedt de eerlijkheid te zeggen dat in mijn ervaring voor veel protestantse gemeenten geldt wat ook voor 'Rome' geldt: we willen alleen horen wat past binnen de theologie van een bepaalde kerk of gemeente. Niet de Bijbel bepaalt de leer maar de leer bepaalt hoe wij de Bijbel moeten lezen en wat we ervan moeten geloven. Naast de Schrift hebben we onze eigen traditie en het 'leergezag' van de ambtsdragers die samen bepalen wat wij hebben te geloven. 

Wat we werkelijk nodig hebben is niet minder dan God Zelf. We hebben de leiding nodig van de Auteur Zelf die Zijn Woord heeft geschreven. We hebben Zijn Geest nodig om de Bijbel te lezen in de geest waarmee Het geschreven is. Alleen de Heilige Geest leert ons Gods Woord lezen, begrijpen en in geloof te aanvaarden. En ja, daar hebben gelovigen elkaar voor nodig als levende stenen in Gods tempel. Daar is het gepredikte Woord voor nodig als de prediking van het vleesgeworden Woord. Het is een samen zoeken, samen onderzoeken van de Schrift vanuit de vraag: wat zegt Gods Woord? 

Zelf hoop ik steeds meer thuis te raken in de Bijbel. Ik wil graag een protestant zijn die thuiskomt, niet in de moederkerk, maar in het Vaderhuis hierboven waar vele woningen zijn. En door het gebed mag ik daar in de Geest al vaak zijn.